توانمند سازی سکونتگاههای غیررسمی در مراکش


MARAKESH

{tabs type=tabs}
{tab title=مقدمه}

مقاله شهر بدون زاغه – مراکش حاصل تبادل تجارب بین کارشناسان و محققان ایران، فرانسه و مراکش است که به دنبال مبادله تفاهم نامه ای بین مهندسین مشاورطرح و ومعماری (ازایران )و مؤسسه ایرانشناسی فرانسه صورت گرفت.

در این مقاله نتایج سفر کارشناسان و محققان ایرانی به چند شهر اصلی مراکش و بازدید از سکونتگاههای حاشیه نشین و نیز طرح های اسکان زاغه نشینان آمده است. ضمن آنکه جلسات متعدد تبادل نظر بین گروه ایرانی و محققان و مسئولین مراکشی و فرانسوی تشکیل گردید تا با استفاده از تجارب مراکش، برنامه آتی تبادل تجارب تعیین گردد.

سازمان ها و نهادهای مراکش با هدف رسیدن به شهر بدون زاغه تا سال 2012 (تصمیم شاه در سال 2002 برای حذف زاغه ها ظرف ده سال ) تا کنون از 21 محله زاغه نشین، درکازابلانکا برای 5 محله اقدام به جا به جایی و اسکان مجدد کرده اند.

تجارب اصلی واگزاری زمین، واگذاری وام ساختمان و بهسازی محلات بوده است که هر کدام مسائل و مشکلات و ویژگیهای خود را دارا می باشد.

تجربه اخیر آنها که به نظر موفق تر از بقیه بوده عبارت است از واگذاری همزمان زمین برای ساختمان،  تأمین وام خرید زمین و احداث ساختمان و نظارت بر روند تخریب زاغه قبلی و ساخت مسکن جدید. همراه با این اقدام، موضوع مهم تلفیق مطالعات اجتماعی با طرح های شهرسازی و معماری بود که در موفقیت نسبی این طرح ها ( در مقایسه با تجارب اولیه جا به جایی و اسکان زاغه نشینان ) بسیار موثر بوده است.

نکته مهم دیگر تأمین کمک های بلاعوض و وام های مناسب ( حدود 12 هزار یورو برای زمین به صورت بلاعوض و 24 هزار یورو وام 25 ساله – با بهره 6/4 درصد – برای ساختمان ) است. مطالعات اجتماعی و تلاش برای مشارکت مردم در تصمیم گیری ها و آمادگی ذهنی آنها برای پذیرش وضعیت جدید در پیشبرد کار حائز اهمیت بوده است.   

{/tab}

{tab title=درباره مراکش}

مراکش در یک نگاه :

کشور مراکش در شمال غرب آفریقا ( در ساحل دریای مدیترانه و ساحل اقیانوس اطلس ) قرار گرفته است و مساحت آن حدود 446 هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن حدود 33 میلیون نفر است. پایتخت آن بندر رباط در کنار اقیانوس اطلس با جمعیتی حدود دو میلیون نفر می باشد. بزرگترین شهر این کشور بندر کازابلانکا با 5 میلیون نفر جمعیت و در کنار ساحل اقیانوس اطلس است.

تراکم جمعیت حدود 70 نفر در کیلومتر مربع بوده که از لحاظ تراکم جمعیتی در رده 122 دنیا قرار دارد. از نظر تولید ناخالص در رده 54 دنیا قرار دارد و تولید ناخالص ملی آن حدود 152 بیلیون دلار در سال است. 42 درصد مردم این کشور زیر خط فقر قرار دارند.

مسئله زاغه ها در شهرهای اصلی

مشکل زاغه نشینی در شهرهای بزرگ و اصلی مراکش در دهه 90-1980 یعنی در دوره اوج مهاجرت از روستا به شهر پدیدار گشت، هرچند در کازابلانکا زاغه نشینی تاریخی صد ساله دارد. هم اکنون 21 محله زاغه نشینی در کازابلانکا وجود دارد که 5 محله آن تحت پوشش قرار دارد. این زاغه ها عمدتاً بر روی زمین های بزرگ مالکی ایجاد شده اند.

زاغه ها عمدتاً به صورت خانه های کوچک یک یا دو اطاق گاه با توالت های مشترک است، بیشتر از مصالح غیر مقاوم، ساخت و ساز یک شبه توسط ساکنان ایجاد شده اند. معمولاً فاقد تاسیسات لوله کشی بوده و از شیرهای عمومی آب استفاده می کنند.

در مواردی زاغه ها به صورت واحدهای مسکونی معمولی بوده اما غیر رسمی می باشند ( فاقد سند و جوز ساخت ) که گاه در حاشیه شهرها ( خارج از محدوده قانونی ) قرار دارند. گاه برای بخشی از ساختمان ها بعد از ساخت جواز دریافت شده است.

بخشی از محلات و شهرک ها با تفکیک اراضی کشاورزی به وجود آمده و دارای اسناد غیر رسمی مالکیت هستند.

بعضی از محلات و اراضی تحت تملک بزرگ مالکی خصوصی و فاقد سند می باشند ( نظیر محله  توما در اطراف کازابلانکا ) در حالی که تعدادی از محلات در اراضی دولتی به وجود آمده اند. در مواردی تصرف عدوانی زمین موجب کوچکی ابعاد محلات شهرک های غیر رسمی شده اند. در کل بر آورد می شود که هزار محله و شهرک غیر رسمی با جمعیتی بین 2 تا 20 هزار نفر در هر یک، در مراکش وجود دارد.
{/tab} 

{tab title=سیاست جا به جایی}

سیاست جا به جایی (عرضه زمین آماده سازی شده در طول دهه 1980 به کم در آمد ها و جا به جایی زاغه نشین ها به مسکن اجتماعی) در سیاست جا به جایی که درآن:

- به زاغه نشین ها زمین آماده سازی شده ارائه می گردید، دربهترین موقعیت حداقل 20 در صد جمعیت هرگز جای مناسبی پیدا نمی کردند .

- به دلیل فروش مجدد زمین توسط زاغه نشین ها، در این طرح عملاً زاغه ها از بین نمی رفت و در بسیاری از موارد تنها محل زاغه ها تغییر می کرد.

- در بسیاری موارد حدود 60 درصد زاغه نشینان به جای بدتری نقل مکان کردند. نمونه پروژه طنجه که زاغه نشینان به محلات مشابه ای نقل مکان کردند چون در سکونتگاه جدید باید هزینه آب و برق و فاضلاب را بپردازند.

- زاغه نشینان برای ساخت خانه هایشان در زمین های جدید مشکلات فراوان مالی داشتند که تنها مشکل آنها نبود، زیرا عدم تناسب زندگی جدید با زندگی قبلی (مشکلاتن فرهنگی،اجتماعی ) نیزمزید برعلت بود. زیرا نمی توان یک فرهنگ را در زمانی بسیار کوتاه پاک کرد و یا تغییر داد.

شکست تجربه ارائه زمین مسئولین را به سوی تجارب دیگر رهنمون کرد در دهه 1990 با تشکیل سمینارها  و تبادل نظر دانشگاهیان و کارشناسان اجرایی روش های دیگری اتخاذ گردید. از جمله انتخاب روش مطالعات و بررسی های از پایین به بالا و انتخاب اهداف مناسب با نیاز جمعیت، محله و امکانات موجود .همچنین با مشکل عدم توجه به مسایل اجتماعی و عدم هماهنگی بین نهادهای مختلف درگیر در مسئله زاغه نشینی، از طریق ایجاد مؤسسه ADS  و العمران و تأمین هماهنگی بیشتربین نهادهای مختلف،  برخورد گردید. با این وجود، مشکل زاغه نشینی هر چند کاهش متناسب با بودجه مصرف شده نبود.مؤسسه ADS(آژانس توسعه اجتماعی Agenc Development) بخشی از وزارت توسعه اجتماعی بوده که مسئول مطالعات و هماهنگی های اجتماعی در پروژه های کاهش زاغه نشینی است. از طرف دیگر مؤسسه العمران بخشی از وزارت مسکن است که مسئول تهیه و فروش مسکن برای زاغه نشینان می باشد. ارگان دیگری که در این طرح ها درگیر بوده فرمانداری هر منطقه است که مدیریت کلی، آمارگیری و کارهای حقوقی را انجام می دهد.
{/tab}
{tab title=سیاست نظم بخشی}
سیاست نظام بخشی(هدایت مداخلات اجتماعی همراه با مداخلات کالبدی، آغاز سیاست نظم بخشی به حاشیه ها همراه باغ سیاست تمرکز زدایی در سطح ملی)

یکی از روش های اتخاذ شده در محله های زاغه نشین، سیاست نظم بخشی (Regularizations) است که برای این منظور مداخلات اجتماعی همراه با مداخلات کالبدی و سیاست تمرکز زدایی در سطح ملی صورت می گیرد. در طول اجرای طرح مردم در انجمن های محلی گردآوری شده و با آنها درباره ساختار محله و شهرک (اینکه چه قسمتی بماند و چه بخشی تخریب شود )بحث می کنند .معمولاً با هر خانوار تماس مستقیم برقرار می گردد. سپس جلسات غیر رسمی با زاغه نشینان و NGOهای همان محلات تشکیل می شود. پس از توجیه مردم زاغه ها برای جلوگیری از استفاده مجدد آنها تخریب می گردند. سپس خانواری که زاغه اش تخریب شده اسکان موقت داده می شود (از طریق اجاره مسکن یا سکونت با اقوام) زمین زاغه های تخریب شده برای اسکان های بعدی به کار می رود. برای سهولت کارهمه کارهای اداری (برای تخریب اسکان مجدد و غیره)در یک ساختمان متمرکز می شود (دفتر شهرداری، بانک، دفتر آژانس توسعه اجتماعی و غیره).

ساخت و ساز مسکن در زمین های آماده شده (که سعی می گردد در نزدیکنترین محل به محله موجود باشد)توسط خود زاغه نشین ها و یا سازنده های خصوصی و یا شریک زاغه نشین ها صورت می گیرد.   

ساخت خدمات عمومی (حمام، زمین های بازی، خانه زنان، مدرسه مختلط، مسجد، پلیس، درمانگاه، مرکز مخابرات و غیره)توسط دولت انجام می شود.

یکی از طرح های نمونه انجام شده در این زمینه شهر جدید تمسنا(tamasna) در 30 کیلومتری رباط برای اختصاص 20 در صد جمعیت آن به زاغه نشین هایی است که در حال حاضر در حول و حوش این شهر جدید زندگی می کنند. برای تأمین مسکن زاغه نشین ها به هر خانوار چهار هزار یورو  وام بلا عوض داده می شود.  برای این منظور( ساخت و ساز شهر )از سرمایه گذاران بین المللی استفاده شده است و اقدام مهمی که صورت گرفته ادغام سرمایه گذاران و مدیران شهر است .
{/tab}
{tab title=مشکلات}

-هم سرمایه گذاران و هم ساکنین عادی این شهر جدید، چندان مایل به همجواری با زاغه نشینان در یک شهر جدید نمی باشند. این همجواری برای زاغه نشینان نیز چندان مطلوب نمی باشد اما نهادهای مربوطه (ADS)سعی می کنند آمادگی اجتماعی زاغه نشینان را فراهم سازند.

- فقدان توجه به اهمیت و جایگاه فضاهای عمومی در زندگی محلات زاغه نشینان و تلاش برای حفظ برخی از فضا های موجود است.

-ایجاد زیر ساخت ها و بعضی از مراکز خدماتی در سطح بالایی از استاداردهای شهری قرار دارند (خیابان های بسیار وسیع، مدارس بزرگ، نمونه سلام 2، تمسنا)که با توجه به امکانات و توان ساکنین زاغه ها نا مناسب است.

{/tab}
{tab title=سیاست توسعه شهری و اسکان}

رویکرد طرح حذف زاغه نشینی (شهر بدون زاغه)به ساکنان زاغه ها و اسکان غیررسمی

طرح اسکان زاغه ها معمولاً پس از تخریب زاغه ها و اسکان موقت آنها، از طرزیق اعطای وام و کمک بلا عوض برای ایجاد مسکن جدید اقدام می کند. برای جا به جایی مردم و اسکان مجدد آنها ADSبه تشکیل تعاونی، حمایت از زنان و جوانان، کمک به دانش آموزان (با اهدائ وسایل آموزشی و غیره )می پردازد.همچنین مردم را برای ارتباط با نهادهای عمومی برای تأمین خدمات (شهرداری آموزسش و پرورش و غیره )ترغیب می کنند. به زاغه نشینان که غالباً ریشه روستایی داشته، آموزش شهروندی داده می شود. برای جلب مشارکت مردم (هم از نظر مالی و هم در تصمیم گیری برای تحقق پروژه ها )تلاش می شود .

مسکن تأمین شده به صورت یک آپارتمان 80 متری (سه اطاق خواب همراه با نشیمن و آشپزخانه و سرویس ها )در یک ساختمان سه طبقه است.

نهاد های کلام و محلی برای مداخله در اسکان زاغه نشینان و اقدامات آنها :

اولین اقدام در ایجاد نهادهایی در این زمینه در سال 1973 با تشکیل اداره مسکن اجتماعی در وزارت مسکن و شهرسازی و آمایش سرزمین شروع شد، که اجرای سیاست تخریب و جا به جایی و احداث بلوک های آپارتمانی برای زاغه نشینان در طول دهه هشتاد و نود میلادی را به دنبال داشت .

در اواخر دهه نود به ارزیابی علل نا کارآیی و عدم موفقیت سیاست فوق (تخریب و جا به جایی )پرداخته شد.

نتیجه این ارزیابی :

-حذف اقشار فقیرتر از فرآیند بهسازی

- در محلات جدید کیفیت زندگی برای زاعه نشینان چندان مطلوب نبود

- پی بردن به عدم انطباق زندگی بخشی از خانوارهای زاغه نشین با زندگی آپارتمانی (از جمله کسانی که دارای دام بودند )همچنین بالا بودن سرمایه گذاری دولت به نسبت نتایج بدست آمده بود.

-درمحلات جدید نیز کیفیت زندگی برای زاغه نشینان چندان مطلوب نبود.

از این رو بر تقویت ابعاد اجتماعی طرح ها و هماهنگی بین بخشی در فرایند مداخله از اواخر دهه نود تأکید شد.

- در سال 1984 مرکز مبارزه با مسکن غیر بهداشتی (ANEI)در وزارت مسکن تشکیل شده بود

- یک سازمان جدید و مستقل از وزارت مسکن تحت عنوان عمران و یکپارچگی نهادهای پراکنده در وزارت مسکن و بخش عمومی تشکیل گردید.

- همکاری با آژانس توسعه اجتماعی (وابسته به وزارت رفاه خانوادگی)برای پیگیری ابعاد اجتماعی طرح های اسکان  زاغه نشینان آغاز شد.

- آموزش اجتماعی کارکنان وزارت خانه ها در سطح مرکزی و محلی برای همکاری با این نهادها صورت گرفت.

- در سال 2001 چهار پروژه نمونه در 4 محله کوچک شروع شد . برای تهیه طرح ها از مشاوران استفاده شد و روش های مشارکتی برای برآورد نیازها و طراحی آموزش داده شد.

- حدود 30 پروژه طی سال های 2001  تا 2005 طراحی و اجرا گردید. عملیات اجرایی توسط نمایندگان محلی العمران و آژانس توسعه اجتماعی در قالب دفتر محله صورت گرفت

- ضمناً بر ورود بخش خصوصی (هر چند با تأخیر و پس از تصمیم گیری درباره اهداف و محتوای طرح ها با مشارکت مردم )تأکید شد.

ویژگی های زمین و مسکن در طرح اسکان زاغه نشینان :

زمین اختصاص داده شده برای هر بلوک ساختمان در محلات اسکان زاغه نشین ها حدود 70 تا 85 متر مربع است که برای دو یا سه خانوار به کار می رود.

مسکن با 2 طبقه و یک همکف (که می تواند کاربری تجاری یابد )برای خانوارهایی متوسط ایجاد می شود. برای خانوارهای فقیرتر مسکن با سه طبقه روی همکف ساخته می شود.

مسکن توسط آژانس (ADS)واگذار می شود که شامل مسکن 2،3و4 اطاقه است.

اصلاح ضوابط شهری برنامه های مسکن و روش های بهسازی و نوسازی آن :

با توجه به انتقادهایی در مورد فقدان تنوع در برنامه مسکن گروه های کم درآمد و اکتفا به مسکن اجتماعی (ملی و اجاره ای )نیاز به اصلاح این برنامه ها احساس گردید. به خاطر گسترش فرصت های شغلی اقشار کارگری دررباط و کازابلانکا،تدارک مسکن اقشار کارمندی محدودتر شد. از طرف دیگربا توجه به ارتباط گسترش حاشیه نشینی در پیرامون مجتمع های مسکونی دولتی این مسئله مورد بررسی قرار گرفت.

ضمناً ضوابط شهری سخت گیرانه در محدوده های شهری طی دهه هشتاد و نود مورد ارزیابی قرار گرفت . مؤسسه آنی ANEI (حمایت از بهسازی مسکن )برای تجدید نظر در ضوابط شهری در محلات کم در آمد از جمله کاهش در صد اشغال زمین، افزایش تراکم، تعدیل بهای انشعاب آب و فاضلاب و غیره اقدام کرد.

سپس برای تنوع بخشی به برنامه های تأمین مسکن کم در آمد ها( تلفیق برنامه مسکن اجتماعی و عرضه زمین و وام ساخت )تلاش گردید . برای این منظور سعی شد تا به زاغه نشینان زمین هایی در فاصله نزدیک یا با فاصله از سکونتگاههای قبلی ارائه گردد. همچنین به عده ای زاغه نشینان بر اساس آمارگیری اولیه( به منظور جلوگیری از افزایش زاغه ها ) مسکن ارائه شد.

نهادهای کلان حمایت مالی بهسازی و نوسازی مسکن غیررسمی

برای تأمین هزینه های مسکن صندوق ضمانت وام های بانکی با نرخ 4 درصد طراحی شد .برای تسهیل وانعطاف پذیری بانک ها در ارائه وام به کاهش شرایط اخذ وام (مانند داشتن بیمه اجتماعی ،دآمد  کافی و غیره )پرداخته شد.

سپس برای ترکیب واحد های آزاد، واحد های اجتماعی و واحد های خودیار مسکن (نمونه شهر تمسنا) تلاش گردید. از آنجا که حدود 25 در صد ساکنان فاقد توان دریافت وام بودند تصمیم به ایجاد شرایط ویژه برای مشارکت العمران، سازنده های خصوصی و این گروه از ساکنین گرفته شد.

سیاست های اجرایی حمایت مالی مسکن

1-      زمین

قیمت هر قطعه زمین برای اسکان ذاغه نشینان حدود 15 هزار یورو (150 هزار درهم مراکشی) ست. دولت حدود 12 هزار یورو برای زمین پرداخت می کند و سه هزار یورو توسط خانوار پرداخت می گردد ( 25 تا 30 درصد مردم نمی توانند پول تهیه کنند).

در مورد خانوارهای فقیر وام بانکی بدون بهره داده می شود. فرگارین صندق مرکزی ضمانت به بانک ها ضمانت می دهد.

2-      مسکن

برای وام ساخت مسکن 24 هزار یورو با بهره 6/4 درصد به مدت 25 سال در نظر گرفته شده است. زیرا قیمت هر متر مربع ساختمان حدود 80 تا 100 یورو می باشد.

3-      نحوه تأمین پول توسط خانوارها

معمول ترین راه برای تأمین پول کمک گرفتن از اقوام ست. اما ترکیب دو فامیل ( یک خانوار ذاغه نشین و یکی خارج از زاغه ها ) نیز رایج است. نحوه دیگر تأمین پول گرفتن وام از بانک ها، با قسط ماهیانه ای حدود حقوق ماهیانه سرپرست خانوار است.
{/tab}

{tab title=جمع بندی}

تجربه مراکش در مورد کاهش و ( با هدف ) حذف ذاغه نشینی در شهرهای اصلی این کشور قابل توجه و قابل کاربرد است، هر چند این تجارب، به خصوص در مراحل اولیه ( جابجایی وسیع زاغه نشین ها ) چندان موفق نبود و مشکلات و پیامدهای اجتماعی زیادی را به همراه داشت ( تغییرمکان عده ای از زاغه نشین ها به زاغه هایی جدید و گاه بدتر از مکان قبلی حتی تا حد 60 درصد آنها از نظر مکانی و کیفیت زندگی). اما در طول این اقدامات و تجارب،  نتایج قابل توجهی نیز بدست آمده است، از جمله کاهش بوروکراسی ( تجمیع همه عملیات اداری مربوط به بانک، شهرداری و غیره در یک ساختمان واحد در هر شهرک یا محله در حال ساخت و ساز و اسکان زاغه نشین ها) تأکید بر مشارکت مردم در تصمیم گیری ها، تأکید بر مطالعات اجتماعی و ارتباط مداوم با مردم در همه مراحل کار، تصمیم گیری های از پایین به بالا و نه فقط از بالا به پایین، یافتن راه حل های عملی مالی و اقتصادی ( تأمین وام، یافتن شرکای غیر زاغه نشین و غیره ).

آنچه که در تجربه مراکش قابل رویت و قابل تامل است، میزان سرمایه گذاری بالای دولت در این بخش (بهبود مسکن زاغه نشینان) است،  به خصوص با توجه به بنیه مالی این کشور که فاقد سرمایه و تولید چشمگیری است.

 

{/tab}
{tab title=منابع}
نشریه شهرسازی معماری هفت شهر -شماره 29-30
(وزارت مسکن و شهرسازی شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران)

{/tab}
{/tabs}
 


 


 

 

 

نوسازی شهری در منطقه الحامه شهر الجزیره

 

 

{tabs type=tabs}
{tab title=درباره شهر الجزیره}

الجزیره پایتخت الجزایر و بزرگترین شهر این کشور می باشد. بر اساس سرشماری سال 2009 جمعیت شهر در حدود 3500000 نفر است و برآورد می شود که در سال 2010 در حدود 3574000 باشد. به آن الجزیره سفید نیز می گویند که به دلیل ساختمانهای سفید آن است که از دریا به صورت درخشان نمایان است. الجزیره در ساحل غربی خلیجی کوچک در دریای مدیترانه جای دارد. بخش مدرن شهر همسطح ساحل ساخته گردیده و بخش کهن شهر بر فراز تپه ای در پشن بخش نوین می باشد و دارای ارگ می باشد و به آن قصبه می گویند.

مساحت الجزایر 809 کیلومتر مربع می باشد.

b 400 308 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 1


{/tab}
{tab title=موقعیت منطقه الحامه}

الحامه در مرکز شهر الجزیره و در نزدیکی ساحل می باشد.

b 400 271 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 2

b 400 235 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 3
{/tab}
{tab title=مشکلات موجود}

- توسعه فعالیتهای صنعتی در کنار سواحل تاثیرات منفی بر محیط زیست دارد.

- منابع طبیعی به طور نامناسبی توزیع گردیده و محدود و در معرض خطر می باشند.

- منطقه از نظر بهداشت و سلامت همگانی روز به روز وخیم تر شده و نارساییهایی در مدیریت طراحی شهری دیده می شود.


b 400 230 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 4

{/tab}
{tab title=اقدامات نوسازی شهری در الحامه}

منطقه الحامه موضوع یک پروژه نوسازی شهری در مرکز الجزیره می باشد که می بایست بر اساس آن به یک منطقه مرکزی تجاری در کنار ایستگاه راه آهن تبدیل شود. آنچه که برنامه ریزی شده است یک مرکز اقتصادی در الجزیره با برجهای تجاری، پارکینگ، مراکز خرید، مناطق مسکونی با کیفیت با امکانات تفریحی می باشد.

ساختمانهای شیشه ای برای ساختمانهای مرکزی بانکها در کنار خیابانهای اصلی منطقه در سالهای اخیر شکل گرفتند. برجهای تجاری اما در نزدیکی و همسطح پل فوسیلی می باشند. دیگر ساختمانها اکنون در نزدیکی کتابخانه ملی در الحامه در حال ساخت هستند. در طرح دو بلوار پیش بینی شده است که کتابخانه و کاخ را در تنگنا قرار می دهد. ساختمانهای قدیمی نیز تخریب می شوند و ساکنان آنها به ساختمانهای نوساز جابجا می گردند. مساحت منطقه پروژه برای تمام این توسعه ها 20 هکتار می باشد.

طراحی این پروژه علاقه مندی همگانی مبنی بر جابجایی مرکزیت تجاری شهر را دربر دارد. این طرح ضمیمه به طرح جامع طراحی و توسعه شهری الجزیره می باشد که در سال 1995 توسط دولت تصویب گردید. طرح توسعه منطقه ای اقداماتی را دربردارد که فعالیتهای نامناسب برای یک مرکز شهر را متوقف می نماید. همچنین سازه هایی را شامل می شود که موازی خط ساحلی و راه آهن ساخته می شوند. مشاغل و حرفه های گوناگون مورد نیاز در منطقه نیز در طرح توسعه تعریف شده است. مساحتی در حدود 13 هکتار نیز می بایست به ایجاد مراکزی برای شورای ملی در الجزیره اختصاص داده شود. اقدامات برای ویران کردن کشتارگاه شهر نیز در سال 2004 آغاز گردید.

این بخش همچنین از نظر حمل و نقل و آمد و شد به طور کامل پشتیبانی می شود. وجود ایستگاه راه آهن در در دست توسعه دوباره می باشد و چندین ایستگاه تراموا و مترو نیز این خدمات را کامل تر می کند.

بنابراین طرح توسعه دوباره شهر الجزیره با تاکید بر بخش تجاری و گردشگری، به شهر یک بعد جهانی می بخشد که این کار از طریق امکانات خدمات همگانی، فضاهای تفریحی و افزایش هتلها و امکانات اقامتی لوکس صورت می گیرد.

b 400 304 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 5

b 400 197 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 6

{/tab}
{tab title=نقاط ضعف طرحهای توسعه ای}

نقاط ضعف طرحهای توسعه ای در الجزیره

- امروزه گفته می شود که آزانسهای بخش عمومی در الجزیره در همکاری با طرحهای شهری نقش کمرنگی دارند.

- نبود یک طرح کلی برای تمام منطقه خلیج الجزیره

- فقدان یک بدنه نظارتی و همکاری کننده که بتواند یک رویکرد منسجم شهری را بسط دهد و جایگزین استدلالهای بخشی گردد و بتواند با سرمایه گذاران بخش خصوصی مذاکره کند.

- کناره گیری گروه عمار از طرحهای شهری نشان دهنده ی ضعف آژانسهای بخش عمومی و ضعف قراردادهای پیمانی می باشد.


b 400 362 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 7

{/tab}
{tab title=نتیجه}

این نمونه موردی به روشنی نشان می دهد که گرایشهای کنونی برای توسعه شهرها از طریق پروژه های گوناگونی شهری با تمرکز بر جذب سرمایه گذار و گردشگر و با مفهوم توسعه جهانی به زیان رقابت درونی و توسعه پایدار اجتماعی و برابریهای اقتصادی می باشد. با این همه، افزایش پروژه های شهری در الجزیره، اگرچه دارای پیوستگی با هم نیستند، نشان دهنده علاقه به تغییر شهربا تمرکز بر قابلیتهای این پایتخت مدیترانه ای می باشد.


b 400 349 16777215 00   images tagarob AL JAZIRE 8

{/tab}
{/tabs}

 

 

 

 

 

 

 

توسعه محله درب الاحمر در قاهره

{tabs type=tabs}
{tab title=معرفی پروژه}
محله درب الاحمر یکی از فقیرترین و پرجمعیت ترین مناطق قاهره است که از نبود بهداشت کافی و سامانه جمع آوری زباله که اغلب در خیابانها و حیاط خانه ها انباشته می گردید رنج می برد. اجاره بهای پایین، مالکینی که حضور نداشتند و هزینه اندکی برای ساختمانهایشان صرف می کردند، دیوارها و سقفهای فروریخته، یادمانهای تاریخی که در معرض آسیبهای بسیار بودند و انتظارات برای بالا بردن کیفیت زندگی که به دلیل فرسایش کالبدی پایین آمده بود. هنوز جامعه و زندگی خانوادگی پابرجا مانده بود.

MOS1
{/tab}
{tab title=اهداف}
- برداشت تپه متروک پیشین و دگرگونی آن به یک پارک بتواند یک تاثیر تحریک کننده ای بر بهبود بخشی کلی منطقه داشته باشد.
- دامنه پروژه  یادمانهای فرهنگی محله و مردم آن را دربر بگیرد
-  این رویکرد یک طرح توسعه شهری یکپارچه ای را شکل دهدکه دربردارنده ی یک سری مداخلات آزمایشی نه تنها برای مرمت بناهای برجسته بلکه برای توسعه اجتماعی اقتصادی گسترده گردد.
MOS2
{/tab}
{tab title=منابع مالی}
تا پایان سال 2004 بیش از 4 میلیون دلار در توان بخشی اجتماعی اقتصادی در درب الاحمر برای پروژه های خانه سازی و مرمت یادمانها با امتیازهای سخاوتمندانه از سوی صندوق توسعه مصری سوئیس، بنیاد فورد صندوق یادمانهای جهانی و بنیاد آقاخان هزینه گردید.
{/tab}
{tab title=اقدامات}
- اولویت بندی :
بنیاد آقاخان، شرکای نهادی و سازمانهای محلی غیردولتی، نهادهای شهری، بازرگانان محلی و مردم ساکن و شاغل در محله را گرد هم آورد. یک بررسی تفصیلی از نیازهای اجتماعی اقتصادی ساکنان محلی انجام گردید و یک سری نشستها برای شناسایی اولویتهای توسعه ای خود ساکنان برگزار شد. با مشاوره با خود ساکنان فهرستی از اولویتها شامل امور آموزشی، بهداشت، استحکام بخشی فضاهای مسکونی، جمع آوری پسماند و یک مرکز اجتماعی از میان دیگر نیازها فراهم گردید.

- آموزش مهارت:
بسیاری از برنامه های آ موزشی و مهارتی در هماهنگی با مداخله های مرمتی و استحکام بخشی بر روی دیوار ایوبیه یا پروژه های مرمتی منطقه بود. به ویژه مهارتهای ساختمانی (دروگری، بنایی، لوله کشی و برق کشی). در رابطه با دروگری و سنگ کاری به جوانان محله کارآموزی ارائه می گردید. دیگر کارآموزیها با مشاغل محلی در زمینه های رایانه، گوشی همراه، برق خودرو... فراهم گردید. پروژه بیش از 150 موقعیت آموزشی در فعالیتهایی چون سنگ تراشی، بنایی و حفاظت از مواد فراهم نمود.

3
4
- توسعه اجتماعی اقتصادی در محله درب الاحمر:
مرحله نخست برنامه تا پایان سال 2003 انجام گردید. بر اساس نتایج این مرحله و پیامد بررسی اجتماعی اقتصادی، مرحله دوم از توسعه شهری یکپارچه در درب الاحمر با مدت زمان پنج ساله در ژانویه 2004 آغاز گردید.در مرحله دوم استحکام بخشی و مرمت شمار قابل توجهی از خانه ها پیش بینی شده است. برنامه موجود به برانگیختن کارآفرینی و افزایش سطح درآمد برای منطقه می پردازد. فراهم کردن خدمات اساسی اجتماعی (بهداشت، آموزش و ...) با همکاری با نهادهای محلی انجام می گیرد.

5
- سلامت، آموزش و مسائل بهداشتی:

ارتقای سطح سواد و آموزش ساکنان محله

هماهنگی با  مسئولین شهری در تنظیم و هماهنگی برای سامانه جمع آوری پسماند

تاسیس یک مرکز بهداشتی درمانی برای ارائه خدمات به ویژه برای زنان و کودکان محله
6

- بهسازی فضاهای مسکونی و تاریخی:
تا سال 2004 میلادی 19 خانه، یک مرکز بهداشتی، یک مرکز تجاری و مرمت یک مدرسه قدیمی و دو منار بازسازی شده تکمیل گردید. 

7
- مرمت و باززنده سازی بناهای شاخص:
بناهای تاریخی در درب الاحمر شامل 65 یادمان ثبت شده توسط شورای عالی عتیقه جات به همراه چند صد بناهای ارزشمند معماری ثبت نشده می باشد. بنیاد آقاخان سه پروژه را برای نمونه مورد اجرا قرار داده است:حفاظت از مسجد ام السلطان شعبان، مرمت مجموعه خیربیک (دربردارنده چندین بنای وابسته) و استحکام بخشی و دادن کاربری سازگار به مدرسه درب شوقلان که اکنون مرکز اجتماعی و دفاتر کار بنیاد در آن جای دارد

8
9

{/tab}
{tab title=آنچه می آموزیم}
از آنجایی که پروژه بیشتر کارکنانش را از ساکنان درب الاحمر می گیرد، در پایان مرحله دوم پروژه کارکنان خواهند توانست که از نظر فنی و اجرایی فعالیتها را برعهده گیرند و پروژه را به پیش ببرند.
سازمانهای دولتی قاهره  اداره پارک الازهر را بر عهده می گیرند و درآمدهای آن شامل بهای ورودی، درآمد حاصل از رستوران و کافه، فروش گیاهان و ... در پایداری مجموعه موثر خواهد بود. پیش بینی می شود که پارک روزانه نزدیک به 2000 بازدید کننده داشته باشد. البته ساکنان درب الاحمر تخفیف ورودی خواهند داشت.

منبع :سایت رسمی بنیاد آقاخان
ترجمه شده توسط  شرکت مهندسین مشاور هفت اقلیم سپاهان

{/tab}
{tab title=منابع}
سایت شبکه توسعه آقاخان   
 http://www.akdn.org/publications/2007_aktc_egypt.pdf


                                                                                                                                                                                                                                                                     http://www.akdn.org/hcp/egypt.asp 
{/tab}
{/tabs}

پروژه ارتقای سکونتگاههای غیررسمی (زاغه ها) در کیبرا (کنیا)

{tabs type=tabs}
{tab title=مشخصات طرح}

جمعیت ساکن در کیبرا:  1/2  میلیون - 800000

آغاز پروژه :      سپتامبر 2002

پایان پروژه :     ژوئن 2004

تامین بودجه:    240 هزار دلار توسط سازمان ائتلاف شهرهای بانک جهانی، 110 هزار دلار توسط  سازمان اسکان بشر     
                                                                                                                                   
دست اندرکان پروژه:  شورای شهر نایروبی، وزارت راه و کار همگانی، وزارت مسکن، و وزارت تعاون


1
{/tab}
{tab title=درباره کیبرا}

کیبرا بخشی از تقسیمات ناحیه نایروبی در کنیا و در 5 کیلومتری از مرکز شهر نایروبی جای دارد. کیبرا بزرگترین زاغه در نایروبی و دومین زاغه شهری بزرگ در آفریقا می باشد. بر اساس گزارش آمار جمعیت کنیا در سال 2009، جمعیت کیبرا برابر با 170000 نفر در مقایسه با آمار پیشین که 1 یا دو میلیون نفر بود.
کیبرا یکی از زاغه هایی ست که بیشترین مطالعات درباره آن انجام شده است، نه تنها به خاطر اینکه در مرکز شهر مدرن نایروبی جای گرفته، بلکه به دلیل آنکه سازمان اسکان بشر که در ملل متحد به سکونت انسانها می پردازد در آن نزدیکی یک مرکز کاری دارد. کیبرا به عنوان مسلم ترین زاغه درون کنیا، در یک برنامه گسترده ارتقای سکونتگاهی به آن پرداخته شده است. دولت، سازمان اسکان بشر و برخی از گروههای مردم نهاد دست اندرکار این برنامه شدند.

2{/tab}
{tab title=مقدمه}

نایروبی پایتخت کنیا دارای متراکم ترین، غیربهداشتی ترین و ناامن ترین سکونتگاههای غیررسمی در جهان می باشد. تقریبا نیمی از جمعیت شهر در بیش از 100 سکونتگاه غیررسمی در درون شهر زندگی می کنند که دسترسی بسیار کم به آب آشامیدنی سالم دارند. شرایط مسکونی در سکونتگاههای غیررسمی اسفناک می باشد و بیشتر ساکنان شرایط اجاره نشینی مساعدی ندارند.
 برنامه ارتقای سکونتگاههای غیررسمی در کنیا (KENSUP) نتیجه یک نشست در نوامبر سال 2000 میان رییس جمهور کنیا و مدیر اجرایی سازمان اسکان بشر ملل متحد HABITAT ، سازمان پیمان شهری بانک جهانی و دولت کنیا بود. قرارداد در جولای 2002 امضا می شود. یک اساسنامه تفاهمی میان وزیر راه و مسکن و مدیر اجرایی سازمان اسکان بشر در 15 ژانویه 2003 منعقد گردید.
این کار نقطه آغاز مرحله آمایشی برنامه بود که سرمایه آن به طور مشترک توسط دولت کنیا و بانک جهانی تامین گردید. هدف برنامه بهبود وضعیت معیشتی مردمان ساکن و شاغل در زاغه ها از طریق مداخلاتی هدفمند برای تامین سرپناه، تاسیسات زیرساختی، اجاره زمین و شرایط شغلی و استخدامی و همچنین مقابله با تاثیر ایدز HIV در سکونتگاههای غیررسمی می باشد. روند کار با آماده سازی اسناد و مدارک برنامه آغاز شد که اجزای برنامه، هماهنگیهای سازمانی و یک چهارچوب منطقی برای اجرای کار را مشخص می کرد.



3
{/tab}
{tab title=اهداف}

·    ارتقا و تسهیل مشارکتها به همراه مشاوره میان تمامی سرمایه گذاران

·   فراهم کردن ظرفیتهایی برای منابع انسانی و موسساتی در سطح ملی و محلی برای پایداری مداخلات ارتقای سکونتگاه غیررسمی

·   آسان سازی اجرای الگوهای نوآورانه و قابل تکرار برای ارتقای زاغه ها از طریق پروژه های آزمایشی، راهبردها و رویکردها.

·   گردآوری و انتشار اطلاعات برای بهبود کیفیت فعالیتهای ارتقای سکونتگاهها و فراهم آوری پیوندهایی با بهترین تجربیات جهانی.

 
5

{/tab}
{tab title=اقدامات}

1-   هماهنگیهای سازمانی برای اجرای کار – ساختارهای سازمانی زیر تشکیل گردید:

-   کمیته هماهنگی میان آژانسهای کاری (IACC) با عضویت وزارت راه و مسکن و وزارت زمین و سکونتگاهها، وزیر کشور، وزیر آب و شورای شهر.

-        یک دبیرخانه ملی برای KENSUP در وزارت راه و مسکن

-        اجرای برنامه در گروه توسعه مسکن شورای شهر نایروبی

-        واحد اجرای برنامه سکونت (SEC) تشکیل شده از اعضای جامعه ساکن در هر سکونتگاه.

 
2- تهیه طرح اقتصادی و اجتماعی – تهیه طرح اقتصادی و اجتماعی پیامدهای زیر را دربر داشت:

-   فعالیتهای بسیج اجتماعی که از طریق جلسات بسیار برای حساس کردن جوامع نسبت به سکونتگاههای غیررسمی انجام گرفت.

-   یک راهبرد مبتنی بر رسانه و ارتباطات برای اطمینان حاصل کردن از اینکه همه ی جنبه های برنامه به طور موثری به همه ی سرمایه داران عامل در کیبرا منتقل می شود.

-   تهیه یک نمایه اقتصادی و اجتماعی از کیبرا که توسط یک شرکت مشاور بین المللی مستندنگاری شده است.


4
{/tab}
{tab title=نتایج}

·          تحلیل موقعیت تکمیل گردید. هماهنگیهای سازمانی به خوبی انجام گرفتند (مانند کمیته هماهنگی میان آژانسی، واحد اجرای برنامه،  واحد اجرای برنامه سکونتگاهی و کمیته اجرایی سکونتگاهی)

·        جامعه و سرمایه گذاران درباره اهداف برنامه حساس شدند و بسیج جامعه محقق گردید.

·        طرح کاری برای ظرفیت ساختمانی و راهبرد ارتباطی کامل گردید.

·        طرح اصلاحی از طریق برنامه ریزی مشارکتی جامعه انجام گرفتند و پیشنهادهایی تکمیل و ارائه شدند.

·        اصل منابع (به ویژه منابع مالی و انسانی) میان دست اندرکاران پروژه ضعیف می باشد.

·        کمبود ظرفیت هماهنگی در سطح محلی دیده می شود.


6
{/tab}
{tab title=آنچه می آموزیم}

- ارتقای زاغه ها یک اقدام پیچیده ایست که می بایست با موقعیت محل به پیش برده شود. موفقیت در کار بستگی به ضمانت در حمایت کامل و همکاری دست اندرکاران محلی باشد.

- ارتقای زاغه ها می بایست به طور کل نگرانه انجام گیرد – روند ارتقای کیبرا نه تنها شرایط زندگی کالبدی مردم را بهبود می بخشد، بلکه همچنین بر شیوع بسیار ایدز و عدم اشتغال در سکونتگاه نیز متمرکز می شود.

- تلاش برای ظرفیت ساختمانی در همه ی سطوح ضروری می باشد.

- ارتباطات خوب میان همه ی دست اندرکاران پروژه ضروری می باشد.

- برای دستیابی موفقیت آمیز به اهداف،  ضروری است که جوامع هدف در طرح ریزی، اجرا و مدیریت پروژه در نظر گرفته شوند. ساکنان کیبرا در پروژه های آب رسانی و بهداشتی لحاظ بوده اند و نتایج به طور قابل توجهی با گذشته مقایسه گردید.

- کار کردن در سکونتگاههای غیررسمی با نتایج ملموس امکان پذیر است حتی با وجود این فرض رایج که چنین چیزی ممکن نمی باشد.

- همه ی سرمایه گذاران نقشی در ارتقای شهری کیبرا داشتند.


7
8
{/tab}
{tab title=منابع}
اسکان بشر ملل متحد
http://www.unhabitat.org/pmss/listItemDetails.aspx?publicationID=2602

http://www.unhabitat.org/content.asp?cid=668&;catid=206&typeid=13

{/tab}
{/tabs}

پروژه پارک الازهر در قاهره

 

{tabs type=tabs}
{tab title=مشخصات و دلایل انتخاب پروژه}

gh1
آغاز اندیشه پروژه پارک الازهر به سال 1984 برمی گردد، زمانی که جایزه معماری آقاخان همایشی با عنوان کلان شهر در حال گسترش: روبرو شدن با رشد شهری قاهره را برگزار کرد. در آن زمان قاهره مانند بسیاری از شهرهای دیگر با چالشهای توسعه ای معاصر روبرو بود. با وجود این چالشها، مسئله چگونگی سازگار کردن حفاظت و توسعه شهری مشکل به نسبت تازه ای بودgh2

روشن بود که قاهره به فضای سبز بیشتری نیاز داشت. در یک بررسی مشخص گردید که میزان فضای سبز برای هر شهروند قاهره به سختی به اندازه یک جای پا می شد. این میزان یکی از کمترین نسبتها در جهان به شما رمی آمد
تنها مکان مرکزی که برای این منظور مناسب به نظر می آمد، محوطه متروکه ی 30 هکتاری داراسا، تپه ای از خرده سنگ در مرکز شهر بود که حاشیه شرقی آن در کنار شهر مربوط به زمان ایوبیان در سده 12 و زمان مملوکیان در سده 15 «شهر مرده» جای داشت
در حالیکه منطقه ی همسایگی آن با نام درب الاحمر محله ای فقیرنشین بود، اما یکی از غنی ترین مکانها از نظر معماری و هنر اسلامی در جهان بود. مشکل پیش رو باززنده سازی این میراث به گونه ای بود که اندیشه های سنتی در رابطه با یادمانهای فرهنگی را در راس قرار دهد تا بتواند محرکی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی گردد

دلایل انتخاب پروژه:

gh4

- هنگامی که پروژه تبدیل یک تپه به پارک برای نخستین بار مطرح گردید چیز عجیبی به نظر می آمد. در آن زمان مفهوم بهسازی محیطی در شهرها تنها به کاشت درخت در خیابانها محدود می شد. در سال 1990 قراردادی میان بنیاد فرهنگی آقاخان و مقامات دولتی قاهره بسته گردید. در سال 1992 بنیاد فرهنگی آقاخان برنامه شهرهای تاریخی خود را برای پروژه های بهسازی شهری در دنیای اسلام آغاز کرد. پروژه قاهره نه تنها به دلیل ساخت پارک، بلکه به خاطر مرمت 5/1 کیلومتر از دیوار ایوبیه که در خاکبرداری تپه کشف گردیده بود مهمترین آنها به شمار می رفت

- این پروژه دربردارنده توانبخشی اجتماعی اقتصادی پیرامون شهر تاریخی می شد که نیازمند آغاز کردن پروژه های مرمتی و توسعه ای بیشماری می گردید
{/tab}
{tab title=اهداف}
- ایجاد یک نمونه موردی برای بسیاری از چالشهای توسعه ای از استحکام بخشی محیطی گرفته تا مرمت فرهنگی بود.
هدف پدید آوردن الگوهای توسعه ای بود تا بتوان در بسیاری از مکانهای دیگر به ویژه شهرهای تاریخی در جهان اسلام تکرار کرد. تقریبا یک سوم از شهرهای تاریخی که در فهرست یونسکو ثبت گردید مربوط به جهان اسلام است. که بسیاری از آنها با مشکلاتی همانند قاهره روبرو هستند.
{/tab}
{tab title=اقدامات}
- محوطه یک تپه متروک افتاده به مدت 500 سال بود. در نتیجه نیازمند کاوش، دانه بندی و جایگزینی با خاک جدید بود

- بیش از 765000 متر مکعب خاکبرداری انجام گردید و 160000 متر مکعب از بخشی دیگر از محوطه پر گردید.

- بیش از 605000 مترمکعب شامل کارهای ژئوتکنیکی مانند غربال کردن و... می گردید که با 60000 متر مکعب از ماسه بخصوص و خاک سطحی مخلوط می گردید تا بتوان
محوطه را با لایه ای از خاک مناسب با ژرفایی برابر با نیم متر تا دو متر پوشاند

- در کل 5/1 میلیون متر مکعب خرده سنگ و خاک جابجا گردید که برابر با بیش از 80000 بارگیری برای خاک می شود

- در حدود 2 متر در زیر این خاک رویی یک لایه ی رسی به ضخامت نیم متر وجود داشت که می بایست برای جلوگیری از نفوذ آب و نشست خاک با آن برخورد کرد.

gh5


طراحی سه ساختمان (رستوران با چشم انداز ارگ، کافه کنار ساحل و ساختمان ورودی) میان هفت شرکت مصری و بین المللی به مسابقه گذاشته شد- .

ویژگیهای طراحی منظر در پارک

طراحی محوطه پارک توسط یک شرکت مصری انجام گردید. بیشتر ویژگیهای پارک بر اساس کاربرد سنتی فضاهای همگانی با مفاهیم اسلامی بود. در این طراحی می توان فضاهای بوستانی و فضاهای نشیمنگاهی سایه دار و ساباطهای فاطمی به کار رفته در ساختمانهای پارک را دید. عناصر ایرانی و تیموری را نیز می توان در فواره ها و آبروها مشاهده کرد

- مرمت دیوار ایوبیه:

gh9 copy


هنگامی که پروژه پارک در اواسط دهه 1990 آغاز گردید، تنها کنگره های دیوار مدفون شده نمایان بود. پس از کاوش دیوار به ژرفای 15 متر، یک بخش 5/1 کیلومتری از دیوار تاریخی ایوبیه و برجهای آن با تمام شکوه و بزرگی اش از زیر خاک درآمد.
یک کار حفاظتی باستان شناختی گسترده ای در هماهنگی با استانداردهای جهانی آغاز گردید. مرمت 5/1 کیلومتر از دیوار شرقی ایوبیه در کنار پارک که در سال 1999 آغاز گردید تا پایان سال 2007 ادامه دارد.
{/tab}
{tab title=نتایج}
. محوطه گسترده پروژه توسعه یک نمونه موردی و یک زمینه ی آزمونی شد برای یافتن راه حلهایی برای چالشهایی چون مسائل فنی مرمت کالبدی تا مسائل چالش برانگیز توسعه اجتماعی اقتصادی.

منبع : سایت رسمی آقاخان
ترجمه شده توسط شرکت مهندسین مشاور هفت اقلیم سپاهان
{/tab}
{/tabs}